De sluis is gebouwd in 1604. Het ontstaan van de sluis hangt nauw samen met een vrij ingewikkelde afwateringsgeschiedenis.

In 1604 kreeg de Polder Sluipwijk namelijk vergunning af te wateren via de Karnemelksloot te Gouda, terwijl Reeuwijk reeds via de Breevaart naar de Hollandsche IJssel loosde. Deze beide afwateringen kruisten elkaar dus en mede om die reden werd in 1608 overeengekomen dat Reeuwijk én Sluipwijk een uitwatering via de Breevaart zouden krijgen. De twee weteringen ontmoetten elkaar bij het huidige Dubbeld Verlaat. De polderpeilen waren (aanvankelijk) echter niet gelijk zodat de merkwaardige situatie kon ontstaan dat twee over geruime afstand direct naast elkaar liggende weteringen een verschillend peil hadden. Ze werden gescheiden door een zeer smalle, volledig onbebouwde landengte, de Oost-Langekade.
De westelijke van de twee, de Nieuwe Vaart (ook Vaarwetering genoemd), strekte zich langs de latere straatweg van de stad Gouda naar Bodegraven uit tot aan de Oude Rijn.
De oostelijke, de Molenvliet, gaf toegang tot de vaarwateren van Polder Sluipwijk en tot de Vaart langs de Platteweg. Van deze oostelijke vaart rest nog ongeveer driehonderd meter; door vervening van het blok Elfhoeven in Polder Sluipwijk ontstond ten oosten van de Oost-Langekade op den duur één grote, nog slechts door enige vroegere polderkaden verdeelde waterplas, die nu deel uitmaakt van de Reeuwijksche Plassen. Desalniettemin is de Oost-Langekade nog goed in het veld waarneembaar, en is nu als fietspad ingericht. Het zuideind van het pad wordt gevormd door het verlaat, het noordeind ligt te Reeuwijk(-Brug).

Het Dubbeld Verlaat zelf kwam in zijn huidige vorm tot stand in 1868, maar het is van oorsprong zeventiende-eeuws.
De sluiskom is gebouwd uit baksteen, terwijl de sluisdeuren in hout werden uitgevoerd. In 1972 werd de sluis gerestaureerd en werd de uitgang naar de Molenvliet afgesloten door een muur.

In 2010 is de sluis geheel gerestaureerd. De restauratie omvatte o.a. het geheel vernieuwen van de kademuren met orginele IJsselsteentjes, aanbrengen nieuwe sluisdeuren, nieuwe kaapstanders, loopbrug en sluisterrein. De 3e sluisdeur (richting Molenvliet) werd ook weer aangebracht, deze was tijdens een vorige renovatie in 1972 dichtgemetseld. De sluis is hiermee weer in de orginele staat teruggebracht.

Deze sluis met de naar zijn aard voor Zuid-Holland unieke – en landelijk zeer schaars voorkomende – vorm, verdient het in een meer herkenbare vorm te worden hersteld. Dergelijke zogenaamde driewegsluizen zijn verder alleen bekend in Friesland (in de rivier de Linde bij de Helomavaart) en in de stad Groningen in het Damsterdiep.

De sluis kent de volgende (oorspronkelijke) technische gegevens:

• Dagwijdte der drie openingen: 3,10 m
• Schutkolklengte: 22,00 m
• Slagdrempeldiepten (naar polderpeil): 0,99 m – PP
• Slagdrempeldiepte naar het zuiden: 2,35 m – AP
• Slagdrempeldiepte naar Reeuwijk: 2,91 m – AP
• Slagdrempeldiepte naar Sluipwijk: 2,98 m – AP

Molens

Aan de Breevaart bij het Reeuwijkse verlaat werden in 1608 2 watermolens gesticht.
De Sluipwijkse molen is afgebroken.; op de stenen onderbouw is thans een woning gebouwd.
Van de Reeuwijkse molen is de romp nog gedeeltelijk aanwezig en als woning in gebruik.

De molens aan de Breevaart werden in 1934 vervangen door een electrisch gemaal, het huidige Gemaal Burgvliet.

Gemaal Burgvliet

Het gemaal is gesitueerd aan het noordelijke einde van de Burgvlietkade, iets ten zuidoosten van de vroegere molen op de westoever van de vaart. Dit zeer eenvoudige, op vierkante plattegrond opgetrokken, bakstenen gebouwtje wordt gedekt door een tentdak. Het is uitgerust met een elektromotor van 60 pk of 44 kW, waaraan als werktuig een schroefpomp met een opvoercapaciteit van 80 m3 per minuut is gekoppeld.

Monumentenbeschrijving Reeuwijks Verlaat, driewegsluis

naam: Reeuwijks Verlaat
adres: Burgvlietkade nabij nummer 103, Gouda
bouwjaar verlaat: 1604, bouwkundige staat: slecht
architect: onbekend
bouwtekeningen: Gouda, Groene Hart Archief, diverse archieven

Verlaat, gebouwd in 1604 in opdracht van het Goudse stadsbestuur, in de Breevaart ten noordoosten van Gouda, oorspronkelijk deel uitmakend van een dam met twee watermolens. In 1934 is een elektrisch gemaal gebouwd als vervanging van de functie van de watermolens. De sluisdeuren van het verlaat functioneren op menskracht via negentiende-eeuws aandoende, zwarte metalen bedieningsmechanismen. De huidige plaats van de zwarte metalen handlieren op de kolkmuren doet niet oorspronkelijk aan. De sluiswachter regelde het waterpeil in de sluiskolk door middel van schuiven op de sluisdeuren die met handkracht werden bediend.

De sluiskolk van het verlaat heeft ongeveer 22 meter lange, gemetselde en gedeeltelijk schuine sluismuren. De sluiskolk versmalt aan de zuidzijde. De muren zijn opgemetseld uit overwegend rode baksteen in halfsteensverband met een rollaag en zijn voorzien van diverse houten balken, metalen trappen, haalijzers en betonnen vullingen. De muur heeft een plint van mogelijk beton. Op de brede rollaag van de muur zijn meerdere witgeschilderde metalen haalpennen ingemetseld. Het metalen hek op de oostelijke muur is niet oorspronkelijk.

De zuidelijke inlaat heeft een verhoogde sluismuur en dubbele, naar buiten draaiende sluisdeuren. Het buitenfront is gedeeltelijk opgemetseld uit rode baksteen in kruisverband met rollagen en met gedeeltelijk betonnen onderdelen. Aan beide zijden zijn kassen voor de sluisdeuren in open stand. De houten sluisdeuren hebben witgeschilderde metalen verstevigingen en scharnieren en haalijzers. De westelijke sluisdeur heeft een zwart metalen bedieningsmechanisme op de walkant met een katrol. De westelijke sluisdeur is voorzien van een metalen loopbrug met hekwerk en een metalen schuif die werkt met een tandmechanisme. De draailier van de oostelijke sluisdeur ontbreekt.

De noordelijke inlaat heeft aan de westzijde een enkele sluisdeur, die in open stand naar de kolkzijde is gedraaid, evenwijdig aan de kolkmuur. Bij de kas, waar de sluisdeur invalt bij geopende stand, is een houten sluissponning. De houten sluisdeur heeft witgeschilderde metalen verstevigingen en scharnieren en haalijzers. De westelijke sluisdeur heeft een zwart metalen bedieningsmechanisme bij de sluismuur. De deur is voorzien van een metalen schuif die werkt met een tandmechanisme en lier met handbediening. De oostelijke sluisdeur is in 1972 door middel van een gemetselde muur dichtgezet, waarbij de sluisdeur is verwijderd en een inlaat richting Molenvliet in de vorm van een schuif met een zwart metalen bedieningsmechanisme is aangebracht. In de muur zijn twee stenen ingemetseld met het jaartal 1868 en 1972. Aan de oostzijde is nog het oorspronkelijke buitenfront aanwezig met onder meer de twee gemetselde sluismuren met betonnen delen. Op de kolkmuur staat een zwarte metalen draailier, die nu gebruikt wordt voor het dichtdraaien van de sluisdeur. De muren van het buitenfront zijn overwegend opgemetseld uit gele ijsselstenen, bakstenen, in kruisverband met een rollaag en mogelijk betonnen delen.

Omschrijving terreinaanleg verlaat, gemaal en molen

De terreinaanleg met hoogteverschillen, beschoeiing, padenstructuur en waterlopen hangt nauw samen met het functioneren van het verlaat, de voormalige watermolens en het huidige gemaal. De hoogteverschillen in het terrein zijn van belang. Zeer bijzonder en van belang voor het functioneren van het verlaat is de Oostlangekade aan de noordzijde dat het Molenvliet scheidt van de Breevaart en gebruikt wordt als wandelpad. Eveneens relevant is het eiland in de Breevaart, ten westen van de sluiskolk, dat als een dam functioneert en waar voorheen de sluiswachterwoning stond.

De witgeschilderde metalen hekwerken op de sluismuren zijn niet oorspronkelijk. De huidige voetgangers- en fietsbrug bij de noordinlaat van het verlaat is niet oorspronkelijk. Het metalen hek bij het gemaal uit 1934 is niet oorspronkelijk. Van belang van de voormalige Sluipwijkse molen zijn de nog oorspronkelijke gescheiden waterlopen van de Molenvliet en het kanaal aan de oostzijde van de Oostboezemkade. Van de inlaat van de Reeuwijkse molen is het restant van de noordelijke inlaat nog oorspronkelijk. De molen staat op een verhoging in het terrein met een scherpe helling rondom. Op het terrein bij de Reeuwijkse molen staan enkele zeer oude bomen, voor een deel vruchtbomen.

Onderstaand een kaartje met daarop wat bij deze bescherming in begrepen is (sluis, kolk en terreinaanleg inclusief eiland, de Oostlangekade en de waterwerken van de verdwenen molen)

Twee schetsen van het ensemble respectievelijk in 2004 en 1801

situatie 2004

Legenda situatie 2004:A: verlaat (horizontale arcering sluiskolk)
B: Reeuwijkse Molen
C: stenen bijgebouw bij molen (schuine arcering) andere gebouwen: roeivereniging
D: elektrisch gemaal (verticale arcering)
E: locatie voormalige Sluipwijkse molen (nu geheel afgebroken)
F: locatie voormalige sluiswachterwoning (schuine arcering) nu geheel afgebroken
G: waterloop naar voormalige Sluipwijkse molen.

situatie 1801